Aküyü Kışın Donmaya Karşı Koruma: Soğuk Hava Bakımı

Kısa cevap: Akü aslında kendi kendine kolayca donmaz; donan şey içindeki sıvıdır ve bu sıvı ancak akü şarjı düştüğünde donma noktasına yaklaşır. Dolu bir akünün içindeki asit karışımı çok düşük sıcaklıklara kadar dayanırken, boşalmış bir akü sıfırın birkaç derece altında bile donabilir. Yani kışın akü donma riskine karşı korunmanın özü tek cümleyle ifade edilebilir: aküyü her zaman şarjlı tut. Soğuk havada kapasite kaybı ise donmadan farklı bir konudur ve kaçınılmazdır; ama doğru bakımla en aza indirilebilir.

Akü neden donar? İçinde su mu var?

Kurşun-asit akünün içinde saf su değil, damıtılmış su ile sülfürik asit karışımı bulunur. Bu karışım antifriz gibi davranır: asit oranı yükseldikçe donma noktası düşer. Akü şarj oldukça asit yoğunluğu artar, boşaldıkça asit plakalara bağlanır ve geride büyük ölçüde su kalır. Bu yüzden boşalmış bir akünün içi neredeyse suya döner ve kolayca buz tutar.

Yaklaşık değerlerle durum şöyle özetlenebilir:

Gördüğünüz gibi Türkiye'nin çoğu bölgesinde dolu bir akünün donması pratikte imkânsız. Ama üç gün kapıda kalmış, farı açık bırakılmış ya da zaten yaşlanmış bir akü, sıradan bir kış gecesinde donabilir.

Donmuş akü nasıl anlaşılır ve ne yapılmalı?

Belirtiler oldukça nettir: kasa yan yüzeylerinden şişmiş, üst yüzey kabarmış, kapaklar zorlanmış görünür. Kontağı çevirdiğinizde marş hiç dönmez, sadece tik sesi duyulur. Bazen kasada çatlak ve etrafında sızıntı izi olur.

Bu durumda kesinlikle takviye kablosu bağlamayın ve şarj cihazına takmayın. Donmuş elektrolit iletken değildir; buz içindeki basınç, akım verildiğinde kasanın patlamasına yol açabilir. Yapılması gereken şey aracı ya da aküyü ılık bir ortama alıp saatlerce beklemek, ardından kasayı gözle kontrol etmektir. Şişmiş veya çatlamış bir akü artık güvenilir değildir; plakalar arasındaki yapı bozulmuştur, değiştirilmesi gerekir.

Soğukta kapasite neden düşer?

Akünün çalışması kimyasal bir tepkimeye dayanır ve tepkime hızı sıcaklıkla doğru orantılıdır. Sıcaklık düştükçe akü daha az akım verebilir. Aynı anda motor yağı da kalınlaşır, yani marş motorunun döndürmesi gereken direnç artar. İki etki üst üste geldiği için yazın hiç sorun çıkarmayan bir akü, ilk sert soğukta pes eder. Bu nedenle kış, zayıflamış aküleri ortaya çıkaran mevsimdir; arıza kışın oluşmaz, kışın görünür.

Kış öncesi hangi kontroller yapılmalı?

• Kutup başları: Beyaz-mavi tuzlanma varsa temizlenmeli, sıkılığı kontrol edilmeli. Gevşek bağlantı, şarjın akünün içine girmesini engeller.
• Gerilim ölçümü: Araç bir gece bekledikten sonra 12,6 V civarı iyidir. 12,4 V altına inen değerler kışa girmeden ilgi ister.
• Sıvı seviyesi: Bakım gerektiren tipte akülerde plakaların üzerinde sıvı görünmelidir; eksikse yalnızca saf su eklenir, asit eklenmez.
• Şarj sistemi: Motor çalışırken 13,8–14,4 V arası bir değer beklenir. Alternatör ve kayış gerginliği burada devreye girer; kayış kayıyorsa akü hiçbir zaman tam dolmaz.
• Yaş: Dört-beş yılı geçmiş bir akü kışı kaldıramayabilir. Yenileme kararını kışın ortasında yolda vermek yerine sonbaharda vermek daha ucuza gelir.

Günlük kullanımda neye dikkat edilir?

Kısa mesafeler akünün baş düşmanıdır. Marş sırasında harcanan enerjinin geri dolması için birkaç kilometrelik yol yetmez; her sabah on dakikalık yol yapan bir araçta akü kademeli olarak boşalır ve şubat ayında donma sınırına yaklaşır. Haftada bir kez yarım saatlik kesintisiz sürüş, bu dengeyi ciddi biçimde düzeltir.

Ayrıca motor çalışmıyorken koltuk ısıtıcısı, ses sistemi, dörtlü flaşör gibi tüketicileri açık bırakmamak; kontağı kapattıktan sonra farların söndüğünden emin olmak gerekir. Aracı uzun süre kullanmayacaksanız akıllı bir bakım şarj cihazı bağlamak ya da negatif kutup başını sökmek işe yarar. Kapalı garaj, açık alana kıyasla birkaç derece avantaj sağlar ve bu birkaç derece bazen fark yaratır.

Marş zorlanıyorsa nasıl davranmalı?

Soğuk sabahlarda marşa uzun uzun basmak yerine 3-5 saniyelik denemeler yapıp arada 20-30 saniye beklemek daha doğrudur; böylece akü kendini bir miktar toplar. Debriyaja basmak (manuel şanzımanda) şanzıman direncini azaltarak marş motorunun yükünü hafifletir. Farlar ve üfleyici kapalıyken çalıştırmayı denemek de akünün tüm gücünü marşa yönlendirir.

Sıkça Sorulan Sorular

Akünün üzerine battaniye veya izolasyon kılıfı sarmak faydalı mı?

Üretici tarafından öngörülmüş bir termal kılıf varsa yerinde kalmalıdır. Sonradan gelişigüzel sarılan bez veya köpük, gaz çıkışını ve havalandırma kanalını kapatabilir; ısı tutması ise sınırlıdır. Fayda-risk dengesi pek olumlu